Voorkom selectie: check het rantsoen met een shaker box

26 May 2026

Als veehouder heb je vast weleens aan het voerhek gestaan en je afgevraagd hoe goed het rantsoen gemengd is. Een shaker box geeft snel en eenvoudig antwoord op deze vraag. Op basis van een voermonster verdeelt de shaker box de voerdeeltjes in drie verschillende groepen; lang, middel en fijn.

Voor een stabiele voeropname is het van belang dat het rantsoen goed gemengd is, zodat iedere hap voer hetzelfde is voor de koe. De shaker box is een handige tool die helpt bij het samenstellen en controleren van het rantsoen. Het laat zien hoe makkelijk koeien het rantsoen kunnen selecteren, of er voldoende vezels met de juiste lengte aanwezig zijn en of het niet te fijn gemengd is.

Hoe werkt een shaker box?

De shaker box bestaat uit drie op elkaar gestapelde bakjes, inclusief een bodemplaat. Het fungeert als een sorteerzeef; plaats een voermonster in de bovenste bak en schud de shaker box. Het voer verdeelt zich vervolgens over verschillende lagen. Elke laag geeft je waardevolle informatie over hoe de TMR zich waarschijnlijk zal gedragen bij het voerhek en in de pens.

Laag 1: bovenste bak

Deze laag vangt de langere delen op, zoals gras, mais en stro. Lange vezels zijn belangrijk omdat het herkauwen stimuleert, maar te lange delen laten koeien vaak liggen. Zijn de stukken langer dan 2,5 cm? Dan neemt de kans op sorteren toe. Ze eten eerst de smakelijkere deeltjes, met wisselende voeropname en een instabiele pens als gevolg.

Laag 2: middelste bak

Hier hoort het grootste deel van het rantsoen terecht te komen. Deze laag bevat deeltjes die kort genoeg zijn om goed te mengen, maar nog voldoende structuur geven. Zo ondersteun je herkauwen en een stabiele pens, zonder dat koeien makkelijk kunnen sorteren.

Laag 3: onderste bak

In deze laag komt het fijne materiaal terecht, zoals meel, gemalen krachtvoer en zeer kort gehakselde delen. Een klein aandeel is normaal. Wordt het aandeel te groot, dan neemt de kans toe dat het rantsoen droog is en uit elkaar valt.

Lange vezels

Als er veel van het voermonster in de bovenste bak ligt, betekent dit vaak dat de haksellengte te lang is, de mengwagen de vezels niet afbreekt of niet goed mengt. Ook kan het rantsoen te droog zijn, waardoor het makkelijk uit elkaar valt. Als oplossing stel je een kortere haksellengte in en controleer je de volgorde van laden; begin met droge producten en werk naar het vochtige toe. Vul de mengwagen niet overvol en voeg eventueel vocht toe als het mengsel droog is.

Hoog aandeel fijne deeltjes

Veel fijn materiaal in het rantsoen heeft nadelige effecten. Koeien nemen het voer snel op en trekken zich daarna terug. Ook veroorzaakt het dunnere mest en een minder hoog melkvetgehalte. De oorzaak is vaak een hoog aandeel stoffig meel in het mengsel, te lang mengen na het toevoegen van krachtvoer en een droog rantsoen. Verkorten van de mengtijd, vocht toevoegen en waar mogelijk stoffige ingrediënten vervangen bieden in dit geval een uitkomst.

Extra controle

Voor een betrouwbare uitkomst test je het voer twee keer; direct na het voeren en vervolgens nadat het 2 tot 4 uur bij het voerhek heeft gelegen. Bevat het tweede monster meer lange vezels? Dan is het waarschijnlijk dat de koeien sorteren.

 Met een shaker box beoordeel je vooral hoe sorteerbaar het rantsoen is, of het voldoende structuur biedt en de consistentiteit in de samenstelling van het ruwvoer. Als het rantsoen goed is samengesteld, eten koeien het gelijkmatig, kauwen ze goed en blijft de pens rustig. De prestaties volgen dan meestal vanzelf.